Cẩm nang cây mai chiếu thủy bonsai, đặc điểm thực vật học, các giống mai chiếu thủy, công nghệ trồng, coi ngó, tạo dáng thế và diệt trừ sâu bệnh hại trên mai chiếu thủy...
Tên tiếng anh/Tên khoa học: Water Jasmine/Wrightia religiosa Hook.f
Mai chiếu thủy là những loài cây được ưa thích vì đặc tính sinh học của chúng là dễ trồng dễ trông nom. Mặt khác Mai chiếu thủy có thể ra hoa thường xuyên, cây có hoa tạo ra mùi hương thơm ngát dễ quyến rũ lòng người.
Mai chiếu thủy có nguồn gốc trong khoảng miền Ðông Dương, thường trồng chính yếu làm cảnh, bonsai, cây cảnh trang hoàng sân vườn… mai chiếu thủy biểu trưng cho sự bền vững và ổn định của gia đình.
vì sao gọi là Mai chiếu thủy?: Hoa có 5 cánh nhìn thoáng qua giống hoa mai, nên có tên gọi là mai. Hoa mai chiếu thủy nở xoành xoạch nhìn xuống mặt đất, nên gọi là chiếu thổ, chiếu thủy (vi.wikipedia.org).
Mai chiếu thủy thuộc họ Trúc đào (Apocynaceae). Cây gỗ, thân xù xì, đa dạng cành nhánh nhỏ dễ uốn nắn và cắt tỉa. Chúng ra hoa màu trắng, nở hoa loanh quanh năm, có mùi thơm nhè nhẹ dễ chịu.
Việc chăm sóc và xử lý cây cho hoa theo mong ước để thực hiện, chỉ cần chu đáo đủ nước là có kết quả.
1. Đặc điểm thực vật học, biểu thị sơ bộ về cây mai chiếu thủy
1.1. Rễ cây mai chiếu thủy
Rễ là phòng ban quan trọng nhất của cây trồng, rễ có chức năng hút nước, hoạt chất nuôi cây và giúp cây đứng vững.
- Rễ chính: mọc trong khoảng phôi rễ ở hạt, mọc sâu giúp cây đúng vững và hút nước, dinh dưỡng.
- Rễ phụ: mọc trong khoảng các mầm phụ ở các cơ quan không giống nhau trên cây (thân, lá, rễ)
Căn cứ vào sự phân bố của rễ trong đất: có 2 loại rễ ngang và rễ đứng.
- Rễ ngang (có rễ con): phân bố đồng thời với mặt đất ở độ sâu từ 10 - 100 cm hay sâu hơn. Rễ này có chức năng hút nước, thu nhận các dưỡng chất...
- Rễ đứng (rễ cái): mọc vuông góc với bề mặt đất, ăn sâu từ 1 - 10 m có tác dụng giữ cho cây đứng vững. Rễ đứng còn có thể huy động các hoạt chất, nước ở các tầng đất sâu cho cây.
Rễ các dòng thanh mai là dòng rễ chùm rất nhiều rễ con, dù là cây ưa nước nhưng nếu nước phổ quát quá cây cũng rất dễ bị úng vạ bị thối rễ nên cây sẽ trong khoảng từ tình cờ mà chết. Như vậy nên lúc pha chất trồng chúng ta cần sử dụng loại đất nào phải dễ thoát nước nhưng không giữ nước lại quá lâu. Có thể dùng loại đất giết mổ cứng ở bề mặt các nơi có đất thị, đem về phơi khô sau đó đập thành phổ biến cục nhỏ nhỏ khoảng bằng ngón tay út rồi đem trồn cho cây, làm tương tự thì mới giữ nước cho cây lúc tưới đủ để cây và cũng song song tạo được nhiểu khoảng hở thông thoáng trong đất giúp cây thoát nước và hô hấp dễ hơn
1.2. Thân cây mai chiếu thủy
Thuộc dạng gổ thân bụi, trên 1 số loại cây có có những nốt sần (nu), Cây thân gỗ nhỏ, có loại thân xù xì, có loại thân trắng, có loại thân xám đen, phân cành nhiều, thân giòn, vỏ màu xám đen, mỗi năm cây thường ra liên tiếp 4-5 đợt cành đối với các tỉnh phía Bắc. Ở các khu vực trồng mai chiếu thủy phía Nam thì do nhiệt độ cao nên cây ra đọt và hoa liên tục và đan xen nhau.
1.3. Lá cây mai chiếu thủy
Lá đơn mọc đối không có lá kèm, lá nhỏ hình trái xoan dài 2 đầu nhọn, sắp nhưng không có cuống màu vàng xanh mọc đối xứng
1.4. Hoa mai chiếu thủy
Hoa tự xim mọc kẽ lá, ra hoa mùa xuân hoa nhỏ có cuống dài màu trắng và thơm, hoa mẫu 5, đài 5 nhỏ hợp gốc, cánh tràng 5 hợp đỉnh chia 5 thùy xếp vặn vẹo, nhị 5 đính trên ống cánh hoa, bầu trên 2 ô, quả nang hạt có lông ở đầu
1.5. Quả mai chiếu thủy
Là loại quả khô tự khai, thường trong nhân giống ít lúc sử dụng hạt để nhân giống hữu tính, chính yếu chỉ chuyên dụng cho cho công tác nghiên cứu
Mỗi hoa tạo ra 2 quả đại hình dải, có mũi và nhọn ở đỉnh, thót nhọn ở gốc, hơi rẽ đôi, màu đen đen, có khía dọc, dài 10-12cm, rộng 3-3,5mm. Hạt hình dải dài 6mm, rộng 1mm mang chùm lông mềm màu trắng.
hai. Các giống mai chiếu thủy
Mai chiếu thủy có 3 loại: Lá lớn, Lá Trung và Lá Nhỏ (Lá Kim). Về màu da của cây, trong 3 loại đấy còn có Màu Đen, Xanh, Vàng, Trắng, hiện nay trong các nhà vườn còn có phổ quát giống được cho là bị đột biến gien và do "thổ nhưỡng" đặc thù nên trồng được loại cây đó, như: Mai lá tứ, Kim thanh mai, Thanh mai…
2.1. Mai chiếu thủy lá lớn
Các loại da trắng, da đen, da xanh, da vàng, da láng, nu thường, nu gò công… lá dài, lá tròn, có loại hoa 20 cánh lá rũ, 20 cánh lá thẳng…
Hoa mai chiếu thủy có màu trắng, mùi thơm, mọc trên một cọng dài kết thành chùm. Hoa loại lá to thường có 5 cánh nhìn thoáng qua giống hoa mai, nên có tên gọi là mai. Hoa mai chiếu thủy nở xoành xoạch nhìn xuống mặt đất, nên gọi là mai chiếu thổ hay mai chiếu thủy.
==== > Đánh giá về giống mai siêu bông sài gòn là gì?
hai.2. Mai chiếu thủy lá trung
* Trung nu, nu Gò Công hay nu sọ khỉ (mặt khỉ)
Mai chiếu thủy nu mặt khỉ Gò Công (một số địa phương khác có trồng giống mai nu nhưng có da màu đen) trị giá ở chỗ có đa dạng u nần (bông chiếu xuống đất), được dân chơi kiểng sành điệu yêu thích. Giống mai này hiện đã được Trung ương Hội Sinh vật cảnh Việt Nam xác nhận có xuất xứ từ “Làng mai nu Thạnh Nhựt”. Tại buổi Hội thảo do Trường đại học khoa học phố hội và nhân văn, đại học khoa học Tự niên TP. Hồ Chí Minh và đại học Cần Thơ phối hợp công ty ở Cần Thơ năm 2001, 1 vài tỉnh giấc, thành như: Long An, Bến Tre, TP. Huế… có quan điểm bàn cãi về xuất xứ của giống mai này. Sau lúc xem xét 1 số luận cứ dựa trên hạ tầng công nghệ, nhà văn Sơn Nam đã kết luận, kiểng cổ Nam bộ (trong đó có mai nu) có nguồn gốc trong khoảng vùng đất Gò Công thuộc thức giấc Tiền Giang.
Mai nu
* Thanh Mai:
- Lá dầy, có hình bầu dục (hơi tròn ), mọc thành 2 hàng, lá có gân & màu xanh đậm , nách lá thưa.
- Thân tương đối có màu xanh tím, tương đối tròn…
- Bông lớn (như mai chiếu thủy lá trung), nhưng ít bông.
hai.3. Mai chiếu thủy lá kim
Hay còn gọi là kim giòn, kim thanh mai, kim lá tứ, kim đuôi chồn, lá tứ xù. (Hiện nay rất nhiều người hay nhầm cây thanh mai và cây kim thanh mai: Loại kim thanh mai đúng lá chỉ to hơn hạt tấm 1 chút thân xù xì, thường ko có gốc to, tại dưới gốc mọc cực nhiều mầm con.
(Lá giòn: cũng là loại lá hướng thiên hình chữ thập, nhưng lá nhỏ dài nhỏ hơn, màu xanh nhạt hơn, ít nu hoặc ko có)
* Kim thanh mai
- Về cơ bản giống như thanh mai nhưng lá nhỏ hơn, khoảng cách giữa các mắt lá rất khít, thân phổ quát nu nhắc cả cây con, bông nhỏ & hơi ít bông. Lưu ý chủng loại nầy phù hợp làm bonsai Mini, chưa phát hiện được cây lớn (chu vi gốc trên 30cm). Vỏ cây màu xám đen hoặc màu trắng xám.
=== > Đánh giá về cách trồng và chăm sóc mai nhị ngọc toàn
* Mai chiếu thủy lá tứ
- Lá mỏng hơn so với kim thanh mai, đuôi lá khá nhọn, mọc tứ diện, lá có màu xanh nhạt, nách lá nhặt thường có nhiều chồi mọc ra từ các nách lá.
- Thân nhiều cạnh khến, nhiều gân làm cho thân tương đối vuông, thân đa số khá trắng xanh, cây cao lớn.
- Bông nhỏ nhưng phổ quát bông.
- lúc ta cắt giật thì ở sắp chỗ vết cắt, nách lá, khu vực thân cây đặc biệt là gốc và rễ… thường mọc ra không ít chồi nhỏ.
- 01 nách có 03 lá mà đều ở mọi nách lá.
Có 02 loại lá tứ: Tứ long xuyên & tứ đuôi chồn . Lá tứ đuôi chồn khó làm cây vì cành cấp 1 mọc ra thì dài & to mãi. Còn cành cấp 2, cấp 3 rất ít & hầu như không tăng trưởng (loại này rất rẻ & ít người chơi bonsai)
Về đơn thuần 02 loại lá tứ đều như nhau. Nhưng khi nhìn cây lá tứ long xuyên thì cành nhánh xum xuê, mọc tứ tung, um tùm (kể cả chi cấp 1,2,3) còn lá tứ đuôi chồn thì chỉ có cành cấp 1 vững mạnh dài , nhưng cành cấp 2,3 thì chỉ có vài cọng & độ dài ko có, nên khó làm ra cây. Ví như chơi đuôi chồn thì chủ yếu là rừng hoặc cây đa thân, còn Bonsai thì chào thua ….
(Lá tứ: lá non trên cộng (những nhánh lá thẳng đứng) 4 chiếc lá trên cùng có hình chữ thập - nên gọi là lá tứ, rộng rãi nu)
* Mai chiếu thủy Kim Giòn
- Lá xanh hơi ngã vàng , đuôi lá nhọn hơn nhìn lá mọc ngay hàng đặc thù giống này rất giòn bẻ gãy nghe đã tay lắm, rất khó uốn chi lắc lượn như Kim thanh mai - trừ những nghê nhân có kinh nghiệm.
- Về ưu điểm Kim giòn là rất siêng ra hoa.
- điểm yếu thân giòn hơi khó uốn chi.
Mai chiếu thủy Kim Giòn
Hơn thế nữa còn loại mai chiếu thủy mình ko rõ nguồn gốc ở đâu, có thể lên đường trong khoảng khu vực Bình Phước là loại lá kim nhọn và nhỏ như hạt lúa thường sử dụng để ghép lồng mức làm cây trang trí.
==== > Xem thêm: Những hình ảnh hoa mai vàng đẹp nhất không thể bỏ qua
3. Buộc phải ngoại cảnh của cây mai chiếu thủy
Cây mai không kén đất trồng. Các loại đất giết mổ, đất cát pha, sét pha, đất phù sa, đất đỏ bazan, thậm chí đất có lẫn đá sỏi... Vẫn trồng mai được. Miễn sao đất đấy chẳng hề là đất chết, đất quá nghèo nàn hoạt chất cây trồng chẳng thể trồng các giống cây khác được.
Cây mai phù hợp với những nơi có khí hậu hot ẩm, nhiệt độ từ 25o - 30oC là tốt nhất, mai có thể chịu cất được nhiệt độ cao hơn trong rộng rãi ngày, thậm chí phổ thông tháng, nhưng với những vùng có khí hậu mát lạnh dưới 10oC thì mai sinh trưởng kém.
Cây mai ưa nắng, nhưng khả năng chịu khô hạn chỉ ở mức tương đối. Mai phù hợp với vùng có 2 mùa mưa nắng rõ rệt. Trong mùa mưa thì mưa đa dạng, mùa nắng thì trùng vào mùa cây thay lá, trổ hoa.
Mai chiếu thủy ưa ánh sáng nhẹ, nắng phổ quát làm cho quả dễ bị cháy nám. Mai chiếu thủy cần lượng nước vừa đủ ẩm là giai đoạn cây ra lá và hoa, nên duy trì độ ẩm thường xuyên suốt năm.
Mai chiếu thủy sợ gió bão, sẽ làm gãy đổ cành trốc gốc...
Độ pH thích hợp trồng Mai chiếu thủy trong khoảng 5,5-6,5 đất thông thoáng tơi xốp đa dạng mùn. Mai chiếu thủy cần đa dạng lân, kali hơn đạm.
